Het oorspronkelijke plan
Arizona is een van de zonnigste staten van de Verenigde Staten, en melanoom komt er veel voor. Begin jaren tachtig sloegen farmacoloog Mac Hadley, chemicus Victor Hruby en oncoloog Robert Dorr de handen ineen om een alfa-MSH-variant te maken die vóór blootstelling een beschermende kleur zou geven. Hun overzichtsartikel uit 2006 beschrijft dat traject (Hadley en Dorr 2006).
- 1980–1985
Eerste lineaire varianten, waaronder [Nle4, D-Phe7]-alfa-MSH, het latere melanotan 1.
- 1989
Publicatie van de cyclische lactamvarianten, waaronder het latere melanotan 2 (Al-Obeidi 1989).
- 1996
Fase-I-proef: meetbare bruining na vijf injecties (Dorr 1996).
- 1998
Eerste gecontroleerde erectiestudie bij tien mannen (Wessells 1998).
- 2000
Tweede studie, bij mannen met organische risicofactoren (Wessells 2000).
- 2009
Eerste beschrijvingen van plots opkomende moedervlekken na illegaal verkregen melanotan (Cousen 2009).
- 2014
Afamelanotide (voorheen melanotan 1) wordt in de EU toegelaten als Scenesse.
- 2019
Bremelanotide, afgeleid van MT2, krijgt een Amerikaanse toelating voor een laag seksueel verlangen.
Twee moleculen, twee lotsbestemmingen
Melanotan 1 is lineair en werkt selectiever op MC1R. Het Australische bedrijf Clinuvel ontwikkelde het verder als afamelanotide, niet meer om te bruinen, maar voor erytropoëtische protoporfyrie: een zeldzame ziekte waarbij licht hevige pijn veroorzaakt (Langendonk 2015). Het Europees Geneesmiddelenbureau gaf op 22 december 2014 groen licht voor Scenesse, een implantaat dat in gespecialiseerde centra wordt geplaatst.
Melanotan 2 is krachtiger maar niet selectief en ging een andere kant op. De effecten op de erectie trokken het onderzoek richting seksualiteit en uiteindelijk naar de afgeleide stof bremelanotide van Palatin Technologies. MT2 zelf is nergens ter wereld als geneesmiddel toegelaten.
De grijze markt
Vanaf het midden van de jaren 2000 verschenen websites met ‘melanotan’ als poeder om op te lossen, later ook als neusspray. De stof kreeg de bijnaam ‘Barbie drug’, ook in de Nederlandse medische literatuur (Eijmael 2022). Gezondheidsinstanties in meerdere Europese landen gaven waarschuwingen uit, en dermatologen begonnen veranderingen aan moedervlekken te beschrijven (Habbema 2017). Hoe dat in Nederland juridisch zit, staat op de pagina melanotan 2 in Nederland.
Wat de geschiedenis leert
- Het oorspronkelijke doel, minder huidkanker, is met MT2 nooit aangetoond.
- De bijwerkingen uit 1996 (misselijkheid, gapen, erecties) speelden een grote rol bij het loslaten van bruining als doel.
- De twee toegelaten middelen die uit het programma voortkwamen, hebben elk een smalle indicatie en worden onder medisch toezicht gebruikt.
Bronnen
- Al-Obeidi F (1989) Potent and prolonged acting cyclic lactam analogues of alpha-melanotropin: design based on molecular dynamics. J Med Chem. PMID 2555512.
- Dorr RT (1996) Evaluation of melanotan-II, a superpotent cyclic melanotropic peptide in a pilot phase-I clinical study. Life Sci. PMID 8637402.
- Wessells H (1998) Synthetic melanotropic peptide initiates erections in men with psychogenic erectile dysfunction: double-blind, placebo controlled crossover study. J Urol. PMID 9679884.
- Wessells H (2000) Effect of an alpha-melanocyte stimulating hormone analog on penile erection and sexual desire in men with organic erectile dysfunction. Urology. PMID 11018622.
- Hadley ME (2006) Melanocortin peptide therapeutics: historical milestones, clinical studies and commercialization. Peptides. PMID 16412534.
- Cousen P (2009) Eruptive melanocytic naevi following melanotan injection. Br J Dermatol. PMID 19575725.
- Langendonk JG (2015) Afamelanotide for Erythropoietic Protoporphyria. N Engl J Med. PMID 26132941.
- Habbema L (2017) Risks of unregulated use of alpha-melanocyte-stimulating hormone analogues: a review. Int J Dermatol. PMID 28266027.
- Eijmael MJPM (2022) [The risks of tanning with the Barbie drug]. Ned Tijdschr Geneeskd. PMID 35736369.